1940 yılında Amarna'da keşfedilmeseydi muhtemelen hakkında çok az şey bilecektik. Daha sonraları Mısırlı sanatçı Thutmose tarafından Kireç taşından yapıldığı anlaşılan bu büstün bize sezdiklerinden hareket eden tarihçiler, karanlıkta kalmış bir kadının kayıp hayatına doğru uzanmışlardır. Oysa bu gün sezgilerimiz, bu kayıp hayatın aslında bir ülkenin kayıp tarihi olduğunu haykırır. Ayrıldıklarından sonra kocasını son bir kere görebilmiş miydi bilemeyiz ancak kocasının son yakarışlarını duvar hiyerogliflerinden okuyabiliyoruz artık... Bu yazıları bizlere aktaran sayısız tarihçi ve arkeologun söylemlerinden, yeniden dünyaya geleceğini inanan firavunun son nefesini verirken neyden korktuğunu hisseder gibiyiz. Bu korkunun ne olduğuna ilişkin ipucu ise merakla okuyucularında hemen haykıracağı gibi piramitlerde saklıdır. Tarihi metinler firavun olan bu hükümdarın bir piramit mezarı olmadığı gibi mezarının da kayıp olduğunu da fısıldar. Mısır firavunları yaşama o denli bağlıydılar ki, Uygarlıklarını da Nil'in doğası üzerine inşa eden bir uygarlığın hükümdarları olmaları da bizi pek de şaşırtmaz. Doğaya karışmak ve tekrar insan olarak geri dönmek. Bu arzu o denli güçlü olmuş ki, dirilecekleri güne kadar bedenlerinin güvenliğini garantiye almak onlar için bir sorun olarak görülmüştür. Devasal mezarlardaki anlamlardan bir tanesi de budur. Ancak bu devasal yapılara duydukları arzu yalnızca öldüklerinde muhafaza edilecekleri yapılara karşı değildi. Bu devasal yapılardaki yaşama arzularını, aynı zamanda yaşamlarını sürdürdükleri saraylarda da gösteriyorlardı. Günümüzde de böyle devasal yapılardan işlerini yürüten ve halka fazla karışmadan yaşamlarını sürdüren insanlarında son nefeslerini verirken duydukları korku ile firavunların son nefeslerini verirlerken hissetikleri arasında benzerlik var mıdır bilmesek de, tarihi metinler firavunların kokularında o kadar da haksız olmadığını söyler. Bu korkularının şekil bulmuş hali ise IV Amenhotep adıyla anılan bir başka firavundur. İşte tamda bu noktada kocası hakkındaki yazılanlardan kayıp kadının hayatına tekrar dalarız. Çünkü bu kadın IV Amenhotep 'in karısından başkası değildir. IV Amenhotep firavun olduktan sonra kendisinden önceki tüm firavunlarının aksine genel ahlak ve dinsel kuralları reddetmiş, muhalif olacak her hareketi şidetle bastırmış, onun zamanında mısır dini tarihinin en zor dönemlerinden birini yaşamıştır. Ve sanki piramitler sırf onun gelişini beklercesine eski sahiplerini onun şidetinden korumak için hazırlanmışlardır. Ve de öyle olmuştur. Firavunların mumyalarını bu öfkeli devrimci hükümdarın öfkesinden kurtarıp günümüze kadar ulaştıran da piramitler olmuştur. Ve şimdi kadının heykeline baktığımıza tekrar, günümüz popüler mankenlerine neredeyse taş çıkartacak denli mükemmel yüz hatları bize, bu kadın gerçektende bu kadar güzel miydi, yoksa heykeltıraşın bir cömertliği miydi sorusunu sordurtur. Kusursuz denilebilecek nitelikte özenli yüz hatları, yüzünde beliren gizemli bir gülümseme, dudaklarındaki mütevazi dolgunluk, kaşlar ve gözler arasındaki denge. Herşey bizi bu küçük heykelden anıtsal bir görüntüye götürmektedir sanki. Çünkü, heykeltıraş sınırları zorlamış, bu küçük heykelde anıtsal etki vermeyi başarmıştır. Heykeltıraşın amaçladığı da gerçekten bu muydu; bu soruya henüz verecek cevabımız olmasa da heykelin bizlerde uyandırdığı bu etkinin izlerini başka yerlerde görmekte bizi şaşırtmaz. Çünkü kayıp ilhamını yıllarca arayan o mimarın hayatını da biliyoruz artık. Mimarın tasarımlarındaki bitip tükenmez arayışların bir şeylerin yokluğuna bağlayan sanat eleştirmenleri bir tarafa, sezgilerimiz kayıp duyguların peşinden koşan mimarın ulaştığı yaratıcılığı görmemizi sağlar. Küçük ama anıtsal etki bırakan yapılar, geçmişe derin bakışlar atan pencereler, sanki derine yürüyormuşuz etkisini veren ama yukarı doğru çıkan merdivenler ve kayıp eşini arayan cepheler. Her şey bize bir bilmece gibi gelmekte, acayiplikler bizi bir sırı bulmaya çağırmaktadırlar. Bir hikayeye açılan kapılar, yok olmaya azmetmiş mekanlar, boşluğa meydan okuyan hacimler ve kolonlar. Ve artık duyularımız bize kayıp bir hikayenin varlığını haykırır. Kendisi de artık yaşamayan bu mimar, yıllarca aradığını bulabilmiş miydi belki hiçbir zaman bilemeyeceğiz ancak, kemerler bize iyimser olmamızı öğütler. Binanın karşısına geçip cephesine baktığımıza hissettiğimiz anıtsallık bizi tekrardan mısırlı kadının hayatına sürükler. Kolon ve kirişleri üstü üstü bindirip katlara çıktıkça mimarın hissettiklerinde, gittikçe ulaşılmaz hale gelen sınırlar karşısında IV Amenhotep'un karşılaştığı can sıkıntısını sezeriz. Vazgeçilemeyen fethetme dürtüsünü bastıramayan IV Amenhotep devrimin sınırlarını genişlettikçe genişletmiş ve sonunda sınırların büyüklüğü de dramatik bir şekilde IV Amenhotep'un bir yazgısı haline gelmiştir. Bu dramatik yazgıya ortak olan mimarın bulduğu çare ise sınırlardan çekilmek ve detaya dalmak olmuştur çoğu defa. Yukarı çıkma arzusuyla yanıp tutuşurken merdiven olarak kalmış bir rampada, teras olmak için doğmuşken tesellisini balkon olmak ta bulmuş bir açık mekanda, bir sütun olmayı beklerken kolon olarak kalmayı razı kalmış bir taşıyıcıda, bir sarayda kralını karşılamayı beklerken bir apartman katının kapısı olarak kalmış tüm detaylarda bu trajediye görürüz. Detaya inmenin en inceliklerini bize gösteren Gaudi 'nin ayrıntıya olan düşkünlüğü de bize bir cevap gibi gelmektedir. Mimar gün gelip yalın bir şekilde kapıyı yerleştirdiğinde, kolonları ve malzemeleri onure ederek özgün detaylara kaçtığında, formlar kendini özgün figürlere bıraktığında, duvarlar yeni açılara uzandığında ve bu tüm detaylar bir araya geldiğinde bir bakar ki yerden bir anıtsallık yükselmiştir. Oysa onun istediği sadece bir yalınlıktı belki de. Ve acaba bir gün görgü tanıkları Gaudi'nin bu durum karşısından yaşadığı şaşkınlığı mı yazacaklar! Bunu henüz bilmesek de mısırlı heykeltıraşın küçük heykeldeki şaşkınlığını ve halkı tarafından terk edilen IV Amenhotep'un uğradığı hayal kırıklığını artık hayal edebiliyoruz. Kusursuzluk, yalınlık ve anıtsal duruş. Bunlar bizi kuşkuya doğru sürükler. Binlerce yıl sonra bu mısır heykeli hala kendi aslını işaret ederken mimarı yapıtın işaret ettiği şeyin ne olduğunu bilmek ise mimar için dramatik bir sorudur. Mimarlığın geldiği bu günden geçmişe tekrar baktığmızda artık biliyoruz ki, mimarının başarısının işaret ettiği şey kayıp hikayeden başka bir şey değildir. Kayıp hikaye uğruna çizilen projeler, yükselen binalar, dikilen cepheler, duvarlar, yollar, tüneller. Kayıp hikaye uğruna yaratılan bir mimarlık. Varlığını hissettiğimiz ama henüz okuyamadığımız bu hikayenin sözcüklerini kavradıkça bizler, mimarın nefertiti'sini göreceğiz belki o zaman. IV Amenhotep'un karısı Nefertiti. Mimarın kayıp hikayesi. Ve belki de Nefertiti Mimarlığı.