Deprem sonrasında kubbesi yıkılan Ayasoyfa için Bizans'ın dindar halkı kimi suçladı bilemeyiz ancak, bu muhteşem yapını acizliği karşısında durumdan haberdar olan Çinli mimarın şaşkınlığını hayal edebiliriz... Çöken Binanın Kayıp Adamı Deprem sonrasında kubbesi yıkılan Ayasoyfa için Bizans'ın dindar halkı kimi suçladı bilemeyiz ancak, bu muhteşem yapını acizliği karşısında durumdan haberdar olan Çinli mimarın şaşkınlığını hayal edebiliriz... Çin hükümdarının sarayı yıkıldığında, mimarının kellesinin durumu hakkında tarihçelerden bize bir fısıltı gelmese de, firavunun piramitleri karşısında gösterdiği hassasiyetin mimarı nasıl ürküttüğünü düşünebiliriz. Acaba rivayetler, mimarın güvenemediği tüm işçileri kovduğunu mu yazacaktı aslında. Ya, yıkılan villalarınının altında servetlerini kaybeden roma zenginlerinin durumu. Mimarlarının Son pişmanlığı neydi acaba! Kolonlar mıydı, kirişler miydi yoksa kapının yüksekliği miydi. Tarihi Metinler bize bir şey söylememekte henüz. Peki San Fransisko depreminde yıkılan yüzlerce binadan sonra bölge savcısının peşine düştüğü mimara ne demeli. Yakayı ele verdiğinde söylediklerini bizler unutmuş olsak da, bu günden geçmişe baktığımızda artık, hatıralarımızın bize fısıldadıklarından çok fısıldamadıkları bizleri heyecanlandırmakta. Kötü tasarım yapmış bir mimar, malzeme çalmış bir müteahit, rüşvet almış bir kontrol mühendisi, yasaları uygulamayan kolluk kuvvetleri. Fakat hiçbiri en iyi bina yıkılırken bile nasıl olurda onun karşısında dimdik ayakta kalabilmiş berbat yapıların bizden sakladıkları sırlara dair bir şey söylemezler. Kırılmış kirişler, darmadağan olmuş duvarlar, ezilmiş katlar, ve ölmüş insanlar. Bu manzaranın bize öğrettiği bir şey var ki, oda bu harabe manzaranın kendi sağlam halinden daha çok hatırlandığı. Görkemli bir cami minaresini, zarif asma bir köprüyü, muhteşem süslemeli bir cepheyi, göğe uzanan kuleyi. Bu konsepti pek de hatırlamayız. Tıpkı Felaket sonrasında yakalananların arkalarında bıraktıkları parlak kariyerlerini pek de hatırlamadığımız gibi. Ama bu günden geçmişe baktığımızda tekrar, yakalananlardan daha çok yakalanmayanın bizi heyecanlandırdığını fark ederiz. Çin sarayının yakalanmayan kabahatlisini, çöken apartmanın hatırlanmayan kayıp adamını, devrilen kulenin gizli emektarını. Ve Kulesi yıkıldığında Nabukednezar'ında aramayı akıl edemediği kişiyi. Ya da tapınak çöktüğünde romalı valinin düşünemediğini, apartman çöktüğünde savcının hiç aklına gelmeyeni. İşte bu noktada, gizemli bu adamın kim olduğu hakkında bir bilgimiz olmasa da, biz yinede onu tanıdığımızı sezeriz. Çünkü, ölmüş insanların ruhlarından ölesine korkan Afrika'nın Dogonlar'ını anlıyoruz artık. Yer sarsıntısını hisseder hissetmez ölmüş kıskanç ruhların gelmekte olduğunu fark eden dogon, bir sabah yıkılmış kulübesi altında kendini uyanmış bulduğunda, görmek istediği veya hiç görmeyi istemediği neydi acaba? Köyüne felaketi getiren o öfkeli ruh olsa gerek. Dogonun da tanıdığı bu öfkeli ruh modern şehirlerimizin insanları için henüz fark edilmiş olmasa da, sezgilerimiz bize, dogonun felaketi olan bu öfkeli ruhun aramakta olduğumuz kayıp adamın ruhuna bizi götüreceğini haykırır. 2. Mehmet'in fethi ile koca bin yıllık Bizans imparatorluğu da bir gecede çöktüğünde, arkasından bırakmış olduğu enkazın tarihçiye çağrıştırdığı da çökmüş bir bina olsa gerek. Tarihçi notlarının bize fısıldadığı şey ise, Bizanslının kendi felaketini getiren hakkında, Dogonun kayıp ruhtan haberdar olduğu kadar haberdar olmadığı. Tarihsel kaynaklar çökmüş Bizans İmparatorluğu arkasından yakalanan Mimar ve Müteahitler hakkında bir şeyler anlatmadıysa da, bunun kabahatlisini belki de o gün işsiz kalan suçlu yakalayıcıların da değil işlerini devralan bizlerde aramak gerek. Öte yandan bizler onun izlerini, Çöken Selçukludan Karamanoğulları'na, Bizans'tan Osmanlı'ya, Roma'nın küllerinde Kıta Avrupası'na kadar uzaklara gitmeden de görebiliriz... Çünkü Tarihin gelmiş olduğu bugünden geçmişe tekrar baktığımızda, çöken her enkazın arkasından öfkeli bir adamanın bakışlarını üzerimizde sezeriz. Her seferinde fark edilmeyi beklerken ama bir türlü fark edilmeyen, haksızlığa uğradığını düşünürken ama bir türlü bunu haykırmayan, çok duygusal iken ama bir o kadarda kendini toplumdan soyutlayan, Halkın içinden ama bir o kadarda halkın içinde yalnız. Ve tam da bu noktada yakalanan mimarın pişmanlığını, müteahidin kızgınlığını, mühendisin serzenişini tekrar hatırlarız. Gerçek suçlu ben değilim! Savcılar ve bilirkişiler onların suç kanıtlarını enkazın içinde ararken o yine öfkeli, yine yalnız ve yine gerçekte aranılanın kendisi olduğunu bilmeden varolmaya devam eder. Ve belki de onun kim olduğunu artık bizde biliyoruz. Öyle ki çökmüş binanın enkazı bize çökmüş bir adamın ruhunu anlatmaktadır sanki. O belki de binayı emeğiyle en çok onurlandırırken bir o kadar az onurlandırılan, binanın bileşenlerini eğitirken en cahil bırakılan, binaya hayata dair bir kanıt sunarken en öfkeli olan, bina çöktüğünde en çok bağıran olması gerekirken sesi çatlak ve kısık kalan. Ve şimdi bir an için onu tanıdığımızı ve hatta onunla konuştuğumuzu ve kendimizi savcı yerine koyup ona "niye" diye sorduğumuzda bize tüm bu yapısıyla ne cevap vereceğini hemen sezeriz. "Suçlu ben değilim!" Ama anılarımız bu sözün o kadarda sıradan olmadığını hatırlatır bize. Çünkü bizde tüm açık yürekliliğimizle suçsuz olduğumuzu haykırmıştık. Mürsel Gülevi